Цæгат Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон университеты ректор Огъуаты Алан æмæ экономикæ æмæ академион интеграцийæ ректоры хæдивæг Зæгæлты Зæлинæ уыдысты æхсæнадæмон архайдимæ ахуырады райрæзты V-æм Æппæтуæрæсеон форум «Подготовка педагога как стратегический ресурс развития общества»-йы. Форум ацыд тæргæйтты мæйы 11-13 бонты æмæ баиу кодта хуыздæр университетты, наукон центрты æмæ экспертон æхсæнæдты минæвæртты.
Хъуыддагон программæйы бындурон цаутæй иу уыд экспертон сесси «Научно-педагогические кадры для высшей школы: комплексная модель подготовки». Бацæттæ йæ кодта ЦИПУ-йы кусæг Уæрæсейы ахуырады академийы Цæгат Ирыстоны наукон центр. Сесси ацыд хæццæ форматы УАА-йы профессионалон ахуырады Хайады разамындæй æмæ нысангонд уыд классикон университеттæн наукон-педагогон кадртæ цæттæ кæныны алывæрсыг уавæрты рацарæзтæн.
Экспертон сессийы разамонджытæ уыдысты УАА-йы вице-президент Михаил Стриханов, УАА-йы профессионалон ахуырады Хайады академик-нымæрдар Владимир Зернов æмæ ЦИПУ-йы ректор Огъуаты Алан. Йæ магистралон доклады экспертон æхсæнадæн равдыста наукон-педагогон кадрты ног хуызы проект, ЦИПУ-йы УАА-йы Инновацион фæзуатыл кæуыл кусынц, уый.
Ацы модельмæ гæсгæ уæлдæр скъолайы фидæны ахуыргæнджыты бацæттæ кæнынмæ хъæуы бацæуын алывæрыг. Фыццаг хатт æм каст цæуы системон-дæсныйадон æмæ гуманитарон методологийы уавæрæй. Здæхт у классикон университеты наукон-педагогон кадртæ цæттæ кæныны иумæйаг ситемæйы рацарæзтмæ.
Проекты фæлгæтты цæудзæн, студенттæм æмæ аспиранттæм иртасæн компетенцитæ æмæ наукон-педагогон дæсныйадмæ фидар цымыдис чи æвзæрын кæндзæн ахæм ахуырадон программæтыл куыст. Фæнд кæнынц, уæлдæр скъолайы ахуыргæнджытæ цæттæ кæнынæн æнæрлæугæ æмæ эффективон наукон бындуримæ технологион уынаффæтæ аразын.
Проекты уæлдæй цæстдард цæуы университетты ‘хсæн хызон æмархайдмæ. Перспективон фæзилæнты нымæцы – УАА-йы Инновацион фæзуаты хызон консорциумы архайджытæн – студенттæн, аспиранттæн æмæ æрыгон наукон-педагогон кусджытæн академион змæлды программæйы рауагъд.
Рацарæзты иу элемент ма уыдзæн ахуырадон программæты «наукон-иртасæн апп» схонæн кæй ис æмæ сæ рауагъд уæлдæр ахуырады бындурон къæпхæныл кæмæн ис, уый. Ахæм модель æххуыс уыдзæн иртасæн цæттæдзинады интеграцийæн студентты ахуырадон траекторимæ профессионалон ахуырады къæпхæнтæ ног кæныны фæлгæтты.
Равдыст рацарæзты æрныхасы архайдтой Смоленскы паддзахадон университеты ректор Михаил Артеменков, УАА-йы член-корреспондент Еленæ Врублевская, УАА-йы Тамбовы наукон центры разамонæг Павел Сысоев, МИФИ-йы лазерон æмæ плазмæйы технологиты Институты директоры хæдивæг Светланæ Генисаретская, Хуссар Федералон университеты президент Маринæ Баровская æмæ наукон-ахуырадон æхсæнады æндæр минæвæрттæ. Эксперттæ фæбæрæг кодтой балæвæрд проблематикæйы актуалондзинад æмæ йын йæ дарддæры хызы форматы куысты райрæзтыл сразы сты.
ЦИПУ-йы ректоры хæдивæг Зæгæлты Зæлинæ йæ раныхасы фæбæрæг кодта, 2030 азмæ уæлдæр ахуырады ног моделы райрæзтæн уыдзæн уæлæмхасæн гæнæнтæ наукон-педагогон кадртæ ног хуызы бацæттæ кæнынæн – бындурон зонындзинæдтæй суанг аспирантурæ æмæ докторантурæйы онг. Афтæ, загъта университеты фæлтæрддзинады тыххæй дæр магистерон программæ «Педагогика и психология в высшей школе»-йæ, куыд ахуыргæнджытæ цæттæ кæныны æнæрлæугæ элементтæй иу.
Дискуссийы хатдзæгтæм гæсгæ архайджытæ равдыстой стыр цымыдисдзинад УАА-йы Инновацион фæзуаты партнерон хызы рапарахаты. Æнхъæл стæм, 2026 азы зæрдæвæрæны мæйы иртасæнтæм баиу уыдзысты Севастополы паддзахадон университет æмæ Хуссар федералон университет дæр.
Форум бацæттæ кодтой Уæрæсейаг ахуырады академи Ахуырад æмæ науæкæйы министрад æмæ Уæрæсейы рухсады министрады æххуысæй. Нысангонд уыд нæ бæстæйы педагогон ахуырады бындурон фæзилæнты райрæзтæн. УАА президент Васильева Ольгæ цалдæр хатты загъта, сæйрагдæр проблемæтæй иу кæй у скъолатæ æмæ уæлдæр ахуырадон уагдæтты ахуыр кæныны хæрзхъæддзинад бæрзонддæр кæнын, уымæн æмæ уæлдæр ахуырад исæг адæмы нымæц рæзы, фæлæ сæ ахуыр диссертаци бахъахъхъæнынæй студентты нымæцты ныллæгдæр кæны.
Ацы хъæппæристы райрæзты 2025 азы зæрдæвæрæны мæйы ЦИПУ-æн фæзынд «Комплексная модель подготовки научно-педагогических кадров в классическом университете» темæмæ гæсгæ УАА-йы Инновацион фæзуаты статус, уыцы аз Джеоргуыбайы мæй та фæзуат сси хызау: проектмæ баиу сты Смоленскы паддзахадон университет æмæ Г.Р.Державины номыл Тамбовы паддзахадон университет.
Хицæн ирд цау уыдис форумы пленарон æрбадт, Хуссар Ирыстоны паддзахадон университеты минæвæрттæ дзы Уæрæсейаг ахуырады академийы президент Васильева Ольгæйæн балæвар кодтой Хуссар Ирыстоны зæрдылдарæн згъæр æхца. ХИПУ-ы делегаци дæр архайдтой экспертон сессийы, наукон-педагогон кадртæ цæттæ кæныны фæрстытыл æрдзырды эксперты хуызы.
