Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты байгом Æхсæнадæмон зонадон конференци XXXIV-æм Крупновы бакастытæ. Мадзал нысангонд у Цæгат Кавказы XIX-æм æнусæй XXI-æм æнусы райдианмæ археологион иртæстытæн, йæ традицитæн, æмæ нырыккон ногдзинæдтæн.
Архайджытæ уыдысты 170 специалистæй фылдæр, уыцы нымæцы историктæ, Кавказ иртасæг археологтæ, палеогенетиктæ. Уыдон архайдтой Уæрæсе, Абхази, Азербайджан, Хуссар Ирыстон, Китай, Францы æмæ Швейцарийы зонадон, ахуырадон æмæ музейон уагдæтты номæй. Конференцийы пленарон æмбырды модератор уыд Уæрæсейы зонæдты академийы Дзæуджыхъæуы зонадон центры директоры хæстæ æххæстгæнæг, историон зонæдты кандидат Цыбырты Алексей. Уый арфæ ракодта уазджытæ æмæ архайджытæн æмæ фæнысан кодта регионы археологион наукæйæн мадзалы сæрмагонд статус.
«Ныртæккæ Крупновы бакастытæ сты ахсджиаг æхсæнадæмон форум, бæрæг кæны археологион зонады рæзт æппæт Цæгат Кавказы. Уый у уникалон зонадон мадзал, Уæрæсейы алы регионтæй æмæ Кавказы ахуыргæндты æрбаиу кæныны хуыздæр традицитæ адарддæргæнæг», – загъта Цыбырты Алексей.
Огъуаты Алан дæр фæнысан кодта, археологион наукæйæн ныртæккæ кæй ис уæлдай стратегион нысаниуæг, форум Крупновы бакастытæ та хæссы йæ райрæзтмæ æгæрон æвæрæн Цæгат Кавказы.
«Мах фæнд кæнæм археологи сног кæнын нæ университеты мидæг. Куыст райдыдта музей-рухсадон центры саразыныл. Кусджытæ цæттæгонд цæуынц историон факультеты æрыгон студентты ‘хсæн. Ныфс мæ ис, нæ форум, рагæй Цæгат Кавказы археологийы сæйраг зонадон мадзал уæвæг, ацы ахсджиаг хъуыддагмæ йæ хайбавæрд кæй бахæсдзæн», — загъта Огъуаты Алан.
Конференцийы уазджытæн ма æгас цу загътой кадджын уазджытæ: Уæрæсейы рæстдинон аргъуаны Дзæуджыхъæуы æмæ Алайнаг епархийы сæргълæууæг Архиепископ Герасим, Цæгат Ирыстоны пысылмæтты удварнон хайады сæрдар Гуæцæлты Хадзымурат, Уæрæсейы зонæдты академийы Дагестаны федералон зонад-иртасæн центры истори, археологи æмæ этнографийы институты археологийы хайады сæргълæууæг, историон зонæдты доктор, профессор Гаджиты Муртазали, Уæрæсейы зонæдты академийы материалон культурæйы историйы институты директор, историон зонæдты доктор, Андрей Поляков, , Паддзахадон музей Эрмитажы хистæр зонадон кусæг Юрий Пиотровский, Уæрæсейы зонæдты академийы Дзæуджыхъæуы зонадон центры зонадон разамонæг Кусраты Анатолий, Цæцæны Республикæйы Цæцæны паддзахадон университеты профессор, историон зонæдты доктор Багаты Муссæ.
Уæрæсейы зонæдты академийы профессор æмæ историон зонæдты доктор Дмитрий Коробов Конференцийы оргкомитет схорзæхджын кодта æхсæнадон майдан «Кавказы археологийы сгуыхтдзинæдты тыххæй». Хæрзиуæг лæвæрд æрцыд профессор Гаджиты Муртазалийæн, историйы зонæдты доктор Сергей Савенкойæн, Пятигорскы бæстæзонæн музейы æрдзон истори æмæ археологийы кафедрæйы сæргълæууæг, стæй абхазаг археолог, историк, Кавказы специалист Олег Бгажбайы майдан та радтой йæ бинонтæн.
Æмбырды официалон хайы рæстæджы бакастысты пленарон докладтæ. Фыццаг доклад бакаст Уæрæсейы наукæты академийы профессор æмæ историйы наукæты доктор Дмитрий Коробов. Куыст сæххæст кодта авторты къорд Уæрæсейы зонады фонды æххуысæй. Доклады æвдыст æрцыдысты хъобайнаг, сæрмæтаг æмæ рагалайнаг культурæты адæймæгты палео-ДНК-анализы фæстиуджытæ.
Иртасæн равдыста регионы цæрджыты нысаниуæгджын генетикон алыхуызондзинад бронзæ æмæ æфсæн æнусты райдианы. Ахуыргæндтæ сбæрæг кодтой, астæуккагсæрмæтаг культурæйæ иуæй-иу адæймæгтæ генетикон æгъдауæй кæй уыдысты иу ран æрбадгæ цæрджытæм хæстæг (хъобайнæгтæ æмæ алантæ), рагаланты дыууæ æвдисæндары та равдыстой æнæнхъæлæджы æнгæсдзинад быдырон сæрмæтты традицитимæ. Уый тыххæй хъæуы дарддæры анализ Стыр быдыры цæрæг адæмы генетикон хайбавæрдæн Кавказы генофондмæ.
Иннæ доклад бакаст Уæрæсейы зонæдты академийы материалон культурæйы историйы институты зонадон архивы разамонæг æмæ историйы зонæдты кандидат Мария Медведева. Йæ раныхас нысангонд уыд сæйрагдæр, Хæххон педагогон институты лектор æмæ Цæгат Кавказы бæстæзонæн институты уæнг Пожидаев Василий Павловичы бынатæн ивгъуыд æнусы 20-æм азты регионы археологион-этнографион иртасыны хъуыддаджы. Уæлдай æргом здæхт æрцыд йæ бынатмæ А.А. Миллеры 1923 азы экспедицийы, стæй йæ ахуырадон æмæ рухстауæн архайдмæ. Нысангонд æрцыд, зæгъгæ, В.П. Пожидаевы уæрæх зонадон бынтæн (боныгтæ, къухфыстытæ, къамтæ), сты Уæрæсейы паддзахадон библиотекæйы, ис зынгæ гæнæнтæ нырыккон кавказзонынады.
Конференци адарддæр уыдзæн тематикон секциты. Æртæ боны дæргъы архайджытæ æруынаффæ кæндзысты археологийы актуалон фæрстытыл сæйраг фадгуыты: дурæнусы æмæ бронзæйы дуджы археологи, рагон æфсæн дуг æмæ сæрмæтты рæстæджы иртасæнтæ, стæй астæуккаг æнусты археологи. Секцион æрбадтытæ ратдзысты арф æркасты фадат фæстаг быдырон куыстытæм æмæ нырыккон археологийы теоретикон æмæ методикон æууæлтæм.
Конференцийы æморганизатортæ сты Уæрæсейы зонæдты академийы Дзæуджыхъæуы зонадон центр, Уæрæсейы зонæдты академийы археологийы институт æмæ Уæрæсейы зонæдты академийы материалон культурæйы историйы институт.
