ЦИПУ-йы органикон химийы кафедрæйы доцент Махъоты Таймураз йæ иртасæнты тыххæй фураны реакцитæм цæстдарды фæдыл райста химийы кандидаты зонæдты къæпхæн.
Таймураз æнтыстджынæй бахъахъхъæдта йæ диссертаци «Синтез и трансформации 2-(2-азидостириловых) фуранов». Йæ раиртæстытæ æвзарынц рагон проблемæ фураны химийы. Фураны циклтæ сты стыр цымыдисон ног хостæ æмæ электрон æрмæг аразынæн: уыдон дæттынц пайдайаг миниуджытæ молекулæтæн, зæгъæм, доны тагъддæр атайынад кæнæ электрон тых хæссыны миниуæг.
Фурантæ ма ис рауадзæн сноггæнæн зайæгойон æрмæгæй ‒ нартхор æмæ пырындзы æхсæдæнты æвзарæнтæй – классикон бензолтæй уæлдай, кæцытæ конд сты нефтæй. Фæлæ ныронг химиктæ сæхи хызтой фурантæй пайда кæныны вазыгджын реакцитæй, уымæн æмæ уыцы циклтæ ныппырх вæййынц æмбæлон уавæрты æмæ рауадзынц бирæнымæц æндæр продукттæ.
Махъоты Таймураз уыд фыццаг, йæ диссертацийы системон æгъдауæй чи ахуыр кодта фуранты уагахаст Сандберджы реакцийы æмæ ссардта ахæм мадзал, цæмæй процессыл цæстдард цæуа, цæмæй фуран баззайа æнæхъæнæй æмæ архайа бæлвырдæй бæллиццаг бынаты. Уый гом кæны фæндаг, раздæр тынг зын кæнæ æнæмæнгхъæуæг чи уыд, ахæм молекулæтæ саразынæн. Рацарæзт метод у региоселективон, ома химиктæн сæ бон у бæлвырдæй цæст дарын, фуран молекулæмæ кæм бахаудзæн, æмæ цы баиутæ рауайдзæн æнæ хæццæйæ, уымæ. Уый æрмæст лабораторион эксперименттæн нысангонд нæу, фæлæ рацарæзтæн кæны практикон йæ пайдакæнынад.
Махъоты Таймуразы иртасæн куыстытæ иу кæнынц æртæ нырыккон здæхты. Фыццаг у химион фæзуаты уæрæх кæнынад: раздæр аххæсæн кæуыл нæ уыд, ахæм ног хуызты молекулæты рауагъд. Дыккаг у кæрдæгхуыз хими: нефты бындурыл æрмæджы бæсты сноггæнæн хомагæй пайда кæнын æмæ токсикæ фæкъаддæр кæнын, уымæн æмæ фурантæ сæхæдæг адæймагæн сты къаддæр тæссаг, классикон бензолæй. Æртыккаг у бирæвæрсыгдзинад: иунæг метод дæтты фадат æртæ къласы баиугæндтæм бацæуын, кæцытæн ис гæнæн суæвын ног фармацевтон препараттæ, хъæууон хæдзарады грибоккы ныхмæ мадзæлттæ, кæнæ æнæфæцудгæ æрмæг органикон электроникæйæн.
Ученый СОГУ разработал новый метод химического синтеза на основе фуранов