Цæгат Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон университеты ректор Огъуаты Алан Цæгат Кавказы федералон зылды архайдта Федералон закъон «1941–1945 азты Фыдыбæстæйон хæсты рæстæджы Советон адæмы геноциды амæттæгты ном сæнусон кæныны тыххæй» æххæст кæныны тыххæй стратегион æмбырды.
Мадзал ацыд Пятигорскы историон мультимедион парк «Россия – моя история»-йы. Сарæзта йæ Цæгат Кавказы федералон зылды Уæрæсейы Федерацийы Президенты æххæстбарджын минæвары цур историон мысынады Национ центр.
Йæ раныхасы рæстæг Огъуаты Алан равдыста Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты фæлтæрддзинад нацистон фыдракæндтæ иртасыны æмæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты амæттæгты мысыны хъуыддаджы. Йæ ныхасмæ гæсгæ, ацы фадыг кæй у приоритетон университеты зонад-иртасæн æмæ ахуырадон архайдæн.
Ректор уæлдай хъусдард аздæхта Цæгат Ирыстоны Уæлдæр тæрхондоны 2025 азы 13 мартъийы уынаффæмæ, кæцыйы нымад æрцыдысты Фыдыбæстæйы Стыр хæсты рæстæджы Цæгат Ирыстоны фашистон æрбабырсджытæ цы фыдракæндтæ сарæзтой, уыдон хæстон фыдракæндыл, æппæт адæмы ныхмæ фыдракæндыл, советон адæмы геноцидыл. Огъуаты Аланы ныхæстæм гæсгæ, ацы уынаффæ сарæзта барадон бындур дарддæры иртæстытæн æмæ регионалон æмвæзадыл федералон закъон æххæст кæнынæн.
Университеты сæйраг проекттæй иу уыд Ирæфы районы Толдзгуны хъæуы сабыр цæрджыты ныхмæ фыдракæнды фæдагуырд, фондз бынæттон цæрæджы æмæ дыууæ сырхæфсæддоны кæм амардтой 1942 азы 31 декабры. Иртасын райдыдтой Финляндийы Паддзахадон архивæй дивизи СС «Викинг»-ы финаг бархионты боныгты æрмæджытæ райсгæйæ, уыдоны лæмбынæг æвдыст цыдысты трагикон цаутæ.
Агурæн куыстыты архайдтой ЦИПУ-йы историон факультеты ахуыргæнджытæ, аспиранттæ æмæ студенттæ. Ахуыргæндтæн сæ бон уыд фыдракæнд сбæлвырд кæнын, æппæт амæттæгты сбæрæг кæнын æмæ раздæр æнæзонгæ архивон документтæ зонадон æмбырдмæ бахæссын. Ацы куысты фæстиуджытæ систы Цæгат Ирыстоны советон адæмы геноцид тæрхондонон æгъдауæй банымайыны бындуртæй иу.
Абон ЦИПУ Уæрæсейы историон æхсæнады регионалон хайадимæ иумæ парахат кæны геноциды амæттæгтæн цырт сæвæрыны хъæппæрис. Уымæй дарддæр ма, университеты æппынæдзух уагъд цæуынц ахуырадон мадзæлттæ проект «Без срока давности»-йы фæлгæтты, слестгæнæн æрмæджытæ та уыдысты бындур документалон киноныв «Без срока давности. Несломленная Осетия»-йæн.
Университет ма активонæй кусы скъоладзаутимæ æмæ колледжы студенттимæ дæр. Цæгат Ирыстоны Ахуырад æмæ наукæйы министрад, республикæйы архивон службæ æмæ Уæрæсейы историон æхсæнадимæ иумæ ЦИПУ аразы наукон-иртасæн куыстыты конкурс «Юный историк Алании-Осетии». 2026 азы уæлахиздзаутæ систы Уæллаг Санибайы хъæуы ахуырдзаутæ Æлборты Арсений æмæ Дзебысаты Дамир. Уыдон бавдыстой Цæгат Ирыстоны æмбæстагон цæрджыты ныхмæ фашистон æрбабырсджыты геноцидон фæндты тыххæй раиртæст. Конкурсы уæлахиздзаутæ райсынц уæлæмхасæн баллтæ, ЦИПУ-йы историон факультетмæ цæугæйæ.
«Федералон закъон æххæст кæнынæн хъæуы канд иухаттон мадзæлттæ нæ, фæлæ университеты мидæг зонад, ахуырад æмæ барад иугæнæг æппæтвæрсыг уавæртæ саразын”, – загъта Огъуаты Алан æмæ фæнысан кодта, университет кæй адарддæр кæндзæн йæ куыст историон мысынад бахъахъхъæныны æмæ советон адæмы геноциды амæттæгты мысынад сæнусон кæныныл.
Алан Огоев представил в СКФО опыт СОГУ по увековечению памяти жертв геноцида в годы ВОВ